
۳۰ کلمه ترکمنی که هر فارسیزبانی بدون یادگیری میفهمد
şäher، dost، täze، mugallym... ترکمنی پر از کلمههایی است که فارسیزبانها بیدرنگ میفهمند. با ۳۰ کلمه مشترک و داستان همسایگی دو زبان آشنا شوید.
خلاصه در یک نگاه
- فارسی و ترکمنی قرنها همسایه بودهاند و صدها کلمه به هم قرض دادهاند.
- بسیاری از کلمههای فرهنگی، شهری و اداری ترکمنی ریشه فارسی یا عربیِ رایج در فارسی دارند.
- حتی نام روزهای هفته در ترکمنی از فارسی آمده است: Duşenbe یعنی دوشنبه.
این مطلب بخشی از مجموعه «آموزش زبان ترکمنی» بندرمون است. قسمتهای دیگر: ۴۰ کلمه و جمله پرکاربرد · الفبا و تلفظ · کلمات مشترک فارسی و ترکمنی · دستور زبان در ۱۰ دقیقه · اعداد، روزها و خرید
چرا فارسی و ترکمنی کلمه مشترک دارند؟
ترکمنی یک زبان ترکی است و از نظر ساختار با فارسی فرق زیادی دارد، اما مردم ترکمن و فارسیزبانها قرنها در همسایگی هم زندگی کردهاند؛ در خراسان، گرگان، مرو و خوارزم. نتیجه این همسایگی، صدها واژه مشترک است: کلمههایی که از فارسی به ترکمنی رفتهاند، یا کلمههای عربی که از راه فارسی به ترکمنی رسیدهاند.
برای یک فارسیزبان، این کلمهها بهترین نقطه شروع یادگیری ترکمنیاند: بدون حفظ کردن، معنیشان را حدس میزنید.
شهر و زندگی روزمره
| ترکمنی | خوانش | همریشه فارسی | معنی در ترکمنی |
|---|---|---|---|
| şäher | شَهِر | شهر | شهر |
| bazar | بازار | بازار | بازار |
| dükan | دوکان | دکان | مغازه |
| meýdan | مِیدان | میدان | میدان |
| bag | باغ | باغ | باغ |
| dost | دوست | دوست | دوست |
| ýar | یار | یار | یار، معشوق |
| täze | تَزه | تازه | تازه، نو |
| baha | باها | بها | قیمت |
مدرسه و فرهنگ
| ترکمنی | خوانش | همریشه فارسی | معنی در ترکمنی |
|---|---|---|---|
| mekdep | مکدپ | مکتب | مدرسه |
| mugallym | موغالّیم | معلم | معلم |
| kitap | کیتاپ | کتاب | کتاب |
| kagyz | کاغیذ | کاغذ | کاغذ |
| hat | خات | خط | نامه، خط |
| hasap | حساب | حساب | حساب |
| dünýä | دونیا | دنیا | دنیا، جهان |
| zaman | زامان | زمان | زمان، دوره |
طبیعت و خانه
| ترکمنی | خوانش | همریشه فارسی | معنی در ترکمنی |
|---|---|---|---|
| howa | هووا | هوا | هوا |
| derýa | دریا | دریا | رودخانه (بزرگ) |
| gül | گول | گل | گل |
| reňk | رِنگ | رنگ | رنگ |
| aýna | آینا | آینه | آینه |
| şeker | شکر | شکر | شکر |
| haýwan | حایوان | حیوان | حیوان |
مراقب «دوست دروغین» باشید! derýa در ترکمنی یعنی رودخانه بزرگ، نه دریا. دریا در ترکمنی deňiz است؛ مثلاً دریای خزر را Hazar deňzi میگویند.
روزهای هفته؛ هدیه فارسی به ترکمنی
جالبترین نمونه، نام روزهای هفته است که در ترکمنی از فارسی آمدهاند:
| ترکمنی | خوانش | فارسی |
|---|---|---|
| Duşenbe | دوشنبه | دوشنبه |
| Sişenbe | سیشنبه | سهشنبه |
| Çarşenbe | چارشنبه | چهارشنبه |
| Penşenbe | پنشنبه | پنجشنبه |
| Şenbe | شنبه | شنبه |
| Ýekşenbe | یکشنبه | یکشنبه |
| Anna | آنّا | جمعه (ترکی/عربی: آدینه) |
برای یادگیری اعداد و خرید، اعداد، روزها و خرید به ترکمنی را بخوانید.
چرا این کلمهها مهماند؟
این واژهها فقط کلمه نیستند؛ نشانه قرنها داد و ستد، شعر و همسایگیاند. در شعر مختومقلی هم ردپای این پیوند فرهنگی دیده میشود. در بندرترکمن که ترکمنی و فارسی کنار هم شنیده میشوند، همین کلمهها پل ارتباطاند.
پرسشهای متداول
آیا ترکمنی و فارسی همخانوادهاند؟
نه؛ ترکمنی یک زبان ترکی و فارسی یک زبان ایرانی است، اما به خاطر قرنها همسایگی صدها کلمه مشترک دارند.
«دریا» به ترکمنی چه میشود؟
دریا در ترکمنی deňiz است؛ کلمه derýa در ترکمنی به معنی رودخانه بزرگ است.
روزهای هفته در ترکمنی از کجا آمدهاند؟
بیشتر نامهای روزهای هفته در ترکمنی از فارسی گرفته شدهاند، مثل Duşenbe (دوشنبه) و Şenbe (شنبه)؛ جمعه Anna نام دارد.