
دستور زبان ترکمنی در ۱۰ دقیقه؛ پسوندها، ترتیب جمله و هماهنگی مصوتها
ترکمنی زبانی «پسوندی» است: öý یعنی خانه، öýde یعنی در خانه، öýlerimizde یعنی در خانههایمان. قاعدههای اصلی را در ۱۰ دقیقه یاد بگیرید.
خلاصه در یک نگاه
- ترکمنی زبانی پیوندی است: معنی با چسباندن پسوند به ریشه ساخته میشود.
- ترتیب جمله فاعل ← مفعول ← فعل است، مثل فارسی.
- پسوندها با مصوتهای ریشه هماهنگ میشوند: at-lar اما öý-ler.
این مطلب بخشی از مجموعه «آموزش زبان ترکمنی» بندرمون است. قسمتهای دیگر: ۴۰ کلمه و جمله پرکاربرد · الفبا و تلفظ · کلمات مشترک فارسی و ترکمنی · دستور زبان در ۱۰ دقیقه · اعداد، روزها و خرید
ترکمنی چه نوع زبانی است؟
ترکمنی یک زبان پیوندی (التصاقی) است؛ یعنی بهجای حرف اضافه و کلمههای جدا، پسوندها را پشت سر هم به ریشه میچسباند. مثلاً:
öý (خانه) → öýler (خانهها) → öýlerimiz (خانههایمان) → öýlerimizde (در خانههایمان)
خبر خوب: پسوندها منظماند و استثنای کمی دارند. اگر چند قاعده را بدانید، میتوانید کلمههای زیادی را خودتان بسازید.
ترتیب جمله: مثل فارسی!
ترتیب جمله در ترکمنی فاعل ← مفعول ← فعل است؛ درست مثل فارسی. فعل در آخر جمله میآید:
| ترکمنی | خوانش | معنی |
|---|---|---|
| Men çaý içýärin. | من چای ایچیارین | من چای مینوشم. |
| Ol bazara gitdi. | اول بازارا گیتدی | او به بازار رفت. |
هماهنگی مصوتها؛ کلید پسوندها
بیشتر پسوندها دو شکل دارند: یکی برای کلمههایی با مصوت پسین (a, o, u, y) و یکی برای مصوت پیشین (ä, e, i, ö, ü). پسوند از آخرین مصوت ریشه پیروی میکند. (درباره این مصوتها در الفبای ترکمنی خواندید.)
۶ پسوند پرکاربرد
| کاربرد | پسوند | مثال | معنی |
|---|---|---|---|
| جمع | -lar / -ler | at → atlar · öý → öýler | اسبها · خانهها |
| «در» (مکان) | -da / -de | bazarda · öýde | در بازار · در خانه |
| «به» (مقصد) | -a / -e | bazara · öýe | به بازار · به خانه |
| «از» (مبدأ) | -dan / -den | bazardan · öýden | از بازار · از خانه |
| «ـَم» (مال من) | -ym / -im (بعد از مصوت: -m) | kitabym · öýüm | کتابم · خانهام |
| سؤالی | -my / -mi | Gowumy? · Täzemi? | خوب است؟ · تازه است؟ |
دقت کنید: در kitap + ym، حرف p به b تبدیل شده (kitabym). این تغییر صامت پایانی پیش از مصوت در ترکمنی رایج است.
ضمیرهای شخصی
| ترکمنی | خوانش | معنی |
|---|---|---|
| men | مِن | من |
| sen | سِن | تو |
| ol | اول | او |
| biz | بیز | ما |
| siz | سیز | شما (و «شما»ی محترمانه) |
| olar | اولار | آنها |
فعل حال: «میآیم، میآیی، میآید»
ریشه فعل «آمدن» gel است. با پسوند زمان حال -ýär- و شناسه شخص:
| ترکمنی | خوانش | معنی |
|---|---|---|
| Men gelýärin | من گلیارین | من میآیم |
| Sen gelýärsiň | سن گلیارسیڭ | تو میآیی |
| Ol gelýär | اول گلیار | او میآید |
| Biz gelýäris | بیز گلیاریس | ما میآییم |
منفی کردن
برای منفی کردن فعل، پسوند -ma / -me را بعد از ریشه بگذارید: gelme! یعنی «نیا!». در جملههای اسمی، از däl (نیست) استفاده میشود: Bu gymmat däl یعنی «این گران نیست».
تمرین: این جملهها را بسازید
- در دریا ← deňiz + de = deňizde
- به شهر ← şäher + e = şähere
- کتابها ← kitap + lar = kitaplar
- از خانه ← öý + den = öýden
کلمههای ساده برای تمرین را در ۳۰ کلمه مشترک فارسی و ترکمنی پیدا میکنید.
پرسشهای متداول
ترتیب کلمات در جمله ترکمنی چگونه است؟
فاعل، مفعول، فعل؛ مثل فارسی، فعل در آخر جمله میآید.
پسوند جمع در ترکمنی چیست؟
-lar برای کلمههایی با مصوت پسین (atlar) و -ler برای مصوت پیشین (öýler).
«در خانه» به ترکمنی چه میشود؟
öýde؛ پسوند -de (یا -da) معنی «در» میدهد.