
الفبای ترکمنی؛ راهنمای کامل تلفظ حروف خاص با معادل فارسی
Ň را چطور بخوانیم؟ فرق Y و Ý چیست؟ چرا s ترکمنی شبیه th انگلیسی است؟ راهنمای کامل الفبای لاتین ترکمنی با معادل فارسی هر حرف.
خلاصه در یک نگاه
- الفبای رسمی ترکمنی در ترکمنستان لاتین است و ۳۰ حرف دارد؛ ترکمنهای ایران بیشتر با خط فارسی مینویسند.
- حروف خاص مثل Ä، Ň، Ý و Ž با علامت از حروف انگلیسی جدا میشوند و هر کدام صدای ثابتی دارند.
- ترکمنی مصوت کوتاه و کشیده دارد و این کشش میتواند معنی کلمه را عوض کند.
این مطلب بخشی از مجموعه «آموزش زبان ترکمنی» بندرمون است. قسمتهای دیگر: ۴۰ کلمه و جمله پرکاربرد · الفبا و تلفظ · کلمات مشترک فارسی و ترکمنی · دستور زبان در ۱۰ دقیقه · اعداد، روزها و خرید
الفبای ترکمنی چند حرف دارد؟
الفبای رسمی ترکمنی که از دهه ۱۹۹۰ در ترکمنستان به کار میرود، بر پایه خط لاتین است و ۳۰ حرف دارد:
A B Ç D E Ä F G H I J Ž K L M N Ň O Ö P R S Ş T U Ü W Y Ý Z
خبر خوب برای فارسیزبانها این است که املای ترکمنی تقریباً آوایی است: هر حرف یک صدای مشخص دارد و کلمه همانطور خوانده میشود که نوشته شده. ترکمنهای ایران بیشتر از خط فارسی استفاده میکنند، اما آشنایی با الفبای لاتین برای خواندن کتابها، سایتها و فرهنگلغتها بسیار مفید است.
حروف خاص ترکمنی و معادل فارسی آنها
| حرف | صدا (معادل فارسی) | مثال | معنی |
|---|---|---|---|
| Ç ç | چ | çaý (چای) | چای |
| J j | ج | jaý (جای) | ساختمان، جا |
| Ž ž | ژ | žurnal (ژورنال) | مجله |
| Ş ş | ش | şäher (شَهِر) | شهر |
| Ň ň | نگ تودماغی (مثل ng در sing) | deňiz (دِڭیز) | دریا |
| Ý ý | ی صامت (مثل ی در یار) | ýol (یول) | راه |
| Y y | مصوت ـِ کشیده و بسته، شبیه ı ترکی | balyk (بالیق) | ماهی |
| W w | و (لبها گرد، مثل w انگلیسی) | suw (سوو) | آب |
| Ä ä | اَ کشیده و باز (مثل a در cat) | täze (تَزه) | تازه، نو |
| Ö ö | اُ گرد جلویی (مثل ö آلمانی) | öý (اؤی) | خانه |
| Ü ü | او گرد جلویی (مثل ü آلمانی) | üç (اوچ) | سه |
راز s و z ترکمنی
یکی از جالبترین ویژگیهای ترکمنی این است که در تلفظ رایج، حرف s شبیه th در کلمه انگلیسی think و حرف z شبیه th در this تلفظ میشود. برای همین اگر به ترکمنی گوش کنید، صدای «ث» و «ذ» عربی را زیاد میشنوید. این ویژگی در گویشهای مختلف شدت و ضعف دارد.
مصوتهای کوتاه و کشیده
ترکمنی مصوت کوتاه و کشیده دارد و گاهی فقط همین کشش، معنی را عوض میکند. مثال معروف:
- at با «آ» کوتاه: اسب
- at با «آ» کشیده: نام، اسم
در املای لاتین، کشش مصوت معمولاً نوشته نمیشود و از بافت جمله فهمیده میشود؛ پس گوش دادن به گویشوران بهترین راه یادگیری آن است.
هماهنگی مصوتها
مصوتهای ترکمنی دو گروهاند: پسین (a, o, u, y) و پیشین (ä, e, i, ö, ü). در بیشتر کلمههای اصیل ترکمنی، همه مصوتها از یک گروهاند و پسوندها هم خودشان را با آن هماهنگ میکنند؛ مثلاً at-lar (اسبها) اما öý-ler (خانهها). درباره پسوندها در دستور زبان ترکمنی در ۱۰ دقیقه بیشتر بخوانید.
تمرین: این کلمهها را بخوانید
| کلمه | خوانش | معنی |
|---|---|---|
| Salam | سالام | سلام |
| çörek | چؤرِک | نان |
| deňiz | دِڭیز | دریا |
| ýaşuly | یاشولی | ریشسفید، بزرگ |
| gyzyl | غیزیل | قرمز، طلا |
پرسشهای متداول
الفبای ترکمنی چند حرف دارد؟
الفبای لاتین رسمی ترکمنی ۳۰ حرف دارد.
حرف Ň در ترکمنی چطور خوانده میشود؟
Ň صدای «نگ» تودماغی دارد، مثل ng در کلمه انگلیسی sing؛ مانند deňiz به معنی دریا.
فرق Y و Ý در ترکمنی چیست؟
Ý صامت است و مثل «ی» در «یار» خوانده میشود، اما Y مصوتی بسته و پسین است، شبیه ı در ترکی استانبولی.
آیا ترکمنهای ایران با الفبای لاتین مینویسند؟
ترکمنهای ایران بیشتر از خط فارسی استفاده میکنند؛ الفبای لاتین خط رسمی ترکمنستان است.